Zanimljivosti Srbija

Jeste li spremni za „Noć veštica“?

Oktobar je poznat i kao mesec u kojem se svake godine poslednjeg dana u mesecu, tačnije 31. oktobra, proslavlja čuveni praznik Halloween (srp. „Noć veštica“).

"Halloween"  (Fotografije: „Halloween“, PlayBuzz, Patheos)

Poreklo ovog praznika okultističkog (tajna nauka o mračnom, skrivenom, natčulnom) datira (potiče) još od antičke keltske svetkovine (jubilarna ili svečana proslava) „Samhain“, posvećene istoimenom paganskom božanstvu (politeistička, tj. mnogobožanska religija). Kelti (živeli su na prostorima današnje Irske) su slavili svoju Novu godinu 1. novembra. Noć pred Novu godinu slavili su „Samhain“. Verovali su da se tada duhovi mrtvih vraćaju na zemlju, uzrokujući probleme i uništavajući useve (zasejana zemljišta). Keltski paganski sveštenici gradili su ogromne lomače gde su se ljudi okupljali kako bi spalili useve i životinje (kao prinos žrtava keltskim božanstvima). U toku rituala (ceremonija) nosili su kostime (uglavnom od životinjskih glava i kože).

Najčešće aktivnosti koje obeležavaju ovaj praznik su: kostimirane zabave, pravljenje lampe od tikve, gledanje horor filmova, čitanje strašnih priča. Najzanimljiviji (i najlepši) deo proslave je kada deca idu od vrata do vrata, traže slatkiše i uzvikuju: „Trick or treat!?“ (srp. „Smicalica ili poslastica!?“, tj. „Dajte nam slatkiše ili ćemo biti primorani da uradimo nešto nevaljalo!“).

Proslava "Noći veštica"  (Fotografija: Proslava „noći veštica“, American English)

Za manifestaciju koja se proslavlja kao „Noć veštica“ postoje mnoge legende. Svakako su najpoznatije one o Džek O’Lanternu i Čoveku-zecu.

Običaj dubljenja bundeva zasniva se irskoj legendi (izmišljena priča) o kovaču Džeku (poznat po domišljatosti i škrtosti). Jedna od priča govori kako je prevario Đavola tako što mu je ponudio dušu u zamenu za piće, i nakon što se Đavo pretvorio u novčić (da bi Džek platio piće), Džek je novčić brzo stavio u džep u kojem je bio krst, pa Đavo više nije mogao da se vrati u svoj oblik. Kada je Đavo obećao Džeku da neće tražiti njegovu dušu još deset godina, Džek je izvadio novčić iz džepa. Nakon deset godina opet je prevario Đavola tako što ga je zamolio da mu doda jabuku sa stabla, ali Džek je na kori stabla brzo nacrtao krst, tako da ga Đavo ponovo nije mogao dohvatiti. Kada je Džek umro, zbog svog grešnog života nije bio primljen u Raj, a na vratima pakla dočekao ga je Đavo i poslao natrag u mrak (da ga se reši dao mu je komad uglja). Džek je u džepu imao repu, koju je izdubio i stavio u nju ugalj. Od tada Džek, koji nikada nije pronašao put kući, luta mrakom noseći izdubljenu repu u ruci. Tako je Džek O’Lantern (Džek Fenjer) postao simbol duše koja je prokleta i koja luta između svetova.

„Džek-o’-lantern“ (eng. Jack-o’-Lantern“) je izrezbarena bundeva ili repa, koja se najčešće pravi za praznik „Noć veštica“ (eng. „Halloween“). Naziv je dobila po fenomenu (sjajna pojava, retko sposobna ličnost) čudne svetlosti koja treperi po tresetištu (slično močvarama, površinski deo prekrijen mahovinom). Fenomen je poznat kao „varljiva svetlost“ (eng. will-o-the-wisp) ili „Džek-o’-lantern“.

"Džek-o'-lantern" (izrezbarena bundeva)  (Fotografija: „Džek-o’-lantern“, izrezbarena bundeva, CMLC)

"Džek-o'-lantern" (izrezbarena repa - tradicionalni irski maskota praznika "Noć veštica")  (Fotografija: „Džek-o’-lantern“, izrezbarena repa – tradicionalni irski maskota praznika „Noć veštica“, Wikimedia)

Čovek-zec (eng. Bunny Man) je urbana legenda (izmišljen događaj koji se opisuje i prenosi od osoba uverenih u njegovu istinitost) koja je nastala 1970. godine, zbog dva incidenta u okrugu Ferfaks, u saveznoj državi Virdžiniji, ali je proširena u području Vašingtona. Postoji puno varijanti ove legende (u većini slučajeva to je čovek koji nosi odelo i napada ljude sekirom, odnosno motornom testerom). U nekim glasinama spominje se da se svake godine u toku praznika „Noć veštica“ duh „Čoveka-zeca“ pojavljuje povodom obeležavanja njegove smrti (pojavljuje se kao unakažena trupla (telo pokojnika)). Takođe, postoji i most koji je nazvan po njemu.

Čovek-zec            (Fotografija: Čovek-zec, wikia)

Ovaj tradicionalni paganski praznik bio je i uzor mnogim filmskim rediteljima, te su po njemu snimili razne filmove (uglavnom horor – najpoznatija je Karpenterova (reditelj) saga (priča u prozi, bajka, kaža) o Majklu Majersu (psihički poremećenom šenastegodišnjaku), iz 80-ih godina 20. veka). A često se u mnogim američkim filmovima može videti i po koja scena posvećena proslavi „Noći veštica“.

Film "Halloween" (1978)  (Fotografija: Film „Halloween“, 1978)

Irski imigranti su verziju ove tradicije preneli u Severnu Ameriku (u 19. veku). Pored Sjedinjenih Američkih Država, praznik proslavljaju i u: Kanadi, Ujedinjenom Kraljevstvu, Irskoj, Novom Zelandu, u nekim delovima Australije, Švedskoj, Nemačkoj, Porto Riku, Japanu…

Praznik proslavljaju, kako deca i omladina, tako i odrasli. Poslednjih nekoliko godine „Noć veštica“ je sve popularniji i u Srbiji, najviše kod dece i omladine (u školama, klubovima, kulturnim događajima…).

Pogledajte video sa odabranom muzikom za proslavu „Noći veštica“:

https://www.youtube.com/watch?v=9TWAv-sxKgs

Međutim, pravoslavni hrišćani na ovaj dan tradicionalno proslavljaju Svetog apostola i jevanđelistu Luku i Svetog Petra Cetinjskog.

Sveti apostol i jevanđelist Luka (grč. Λουκᾶς) bio je lekar i prijatelj apostola Pavla. Smatra se da je bio Grk, rodom iz Antiohije. Predanje tvrdi da se bavio živopisom (crkveno zidno slikarstvo) i da je prvi naslikao ikone Isusa Hrista, Bogorodice i apostola Petra i Pavla. Te ikone su bile uzor svim kasnijim ikonama, zbog čega se sveti Luka smatra osnivačem hrišćanskog ikonopisa (posebna slikarska tehnika koju neguje hrišćanska crkva (naročito pravoslavna)).

Sveti apostol i jevanđelist Luka                 (Fotografija: Sveti apostol i jevanđelist Luka, Wikimedia)

Petar I Petrović – „Njegoš“, kanonizovan (proglašen svecem) kao Sveti Petar Cetinjski, blagoupravitelj (episkop ili vladika) i mitropolit (posle patrijarha, najviši crkveni čin u Pravoslavnoj crkvi) Crne Gore, vitez združenog odreda Ordena Svetog Aleksandra Nevskog – od 1782. do 1830. godine. Petar I Petrović – „Njegoš“ ostavio je za sobom preko 250 arhijerejskih (Arhijerej je nosilac najvišeg čina tročlane jerarhije (sveštenstvo) u Pravoslavnoj crkvi) poslanica (epistola ili poslanica je javno pismo upućeno jednoj osobi ili grupi ljudi – ovaj žanr je bio uobičajen u starom Egiptu, a poznate su i novozavetne poslanice apostola upućene hrišćanima (na primer „Pavlove poslanice“)).

Sveti Petar Cetinjski (vladika i mitropolit)                 (Fotografije: Sveti Petar Cetinjski, vladika i mitropolit, Wikimedia)

Možda smo pali u ruke pomodarstva, te prihvatamo tuđe praznike („Dan zaljubljenih“, „Halloween“…)? A možda nas to „približava“ nama „dragom“ zapadnom i američkom standardu!?

Da li ste već pripremili kostim za večerašnju manifestaciju, odnosno odabrali koji ćete horor film gledati ili se, pak, držite toga da „ono što je naše neka tako i ostane, a tuđe je samo tuđe“?

About the author

Nikola Stojanović

Nikola Stojanović

UREDNIK za Srbiju | Adria Daily magazin | Njegove tri najveće ljubavi u umetnosti jesu: gluma, pisanje i novinarstvo. Smatra da je kreativnost osnova kulture i umetnosti, odnosno multimedije – bez kojih je život besmislen! | Redovni je član Udruženja novinara Srbije (UNS) i Nezavisnog udruženja novinara Srbije (NUNS).

Add Comment

Click here to post a comment

Ovo veb mesto koristi Akismet kako bi smanjilo nepoželjne. Saznajte kako se vaši komentari obrađuju.